Morfologia: analizi



U taljansko se nucajo prepozicjone pred imenam, u Nediško se nucajo dezinencje ložene na koncu tema od imen an od ağetivu. Se nucajo sedan kažu:

Nominativ

Je imé od katerega se guarí
muoj očá je bruman = mio padre é buono

Ğenitiv

Arsvetlí od kogá se guarí. U taljansko se nuca “di, del, della, etc.”
Pás muojga očí = il cane di mio padre.

Dativ

Prav kamú:
San dau no busco muojmu očí = ho dato un bacio a mio padre

Akužativ

Od kogá se prav
Amo mio padre = juben muojga očí

Lokativ

Kie?
Se nucajo an prepozicjone
San dopar malne = sono al mulino.

Štrumental

S kogun, sčin?
Te dán s palco = ti dó col bastone.

Nardí analizi an pregled kaze

Muoj očá piše.
Letera muojga očí je dúga.
Muoji očá piše muoji mami.
Muoj očá píše no létero .
San du puoje.
Síečen s kíero.

(Se nuca s, pred besiedo ki začne s:
š, k, f, h, č, c, p, s, t).

Deklinacjone

Možka deklinacjon

(parva dezinencja je od imen; druga je od ağetivu)

N. (nič)
G. -a -ega
D. -u -emu
A. (nič) ol -a - (nič) ol - ega
L. - u -in
S. - an -in

N. malin liep
G. malna liepega
D. malnu liepemu
A. malin liep (žive rečí) pisá mládega
L. par malnu liepin
S. z malnan liepin

Singolar akužativ drugač ku nominativ

1 - usi ženski soštantivi an adjektivi spremenjo na singolar -a od nominativa u -o od akužativa: N. liepa hiša; A. lepó hišo

2 - možki soštantivi živih reči nimar na singolar: N. mlad pás; A. mladega pisá

Ezercishi

Podlož an napiš usé tele imena tapod besiedo “jest viden= io vedo”
Badí na žive an nežive možke reči an na ženske besiede
Navadse priet žensko delinacjon.
Ežempil:
Jest viden mizo
jest viden dugo mizo


miza, duga miza,
konj, mlad konj,
budgar, tel budgar,
majhan šuolar,
vesoká hiša,
šaroká ciesta,
kaman, liep kaman,
zejac, velik zejac,
daž, močan daž.

Prepiš an lož dezinencje glih

Ime (muoj brát) je Bepo
Jest pišen (muoj brát)
Al poznaš (muoj brát)
On živí gu (Tarčét)
Puojden z (muoj brát).
Farba (muoj klabúk) je liepa.
(Muoj klabúk) manka flók.
Al videš (muoj klabúk) (var!).
Kapót je tápar (muoj klabúk).
Jest grén spancíerat z (muoj klabúk).
žená (naš hlápac) je búna
Tel gospuod daje dielo (naš hlápac)
Al videš kajšan krat (naš hlápac)
Tapar (naš hlápac) živi njegá stara mát.
Z (naš hlápac) se díela lepuo.

Deklinacjon možka plural

(parva dezinencja je od imen; druga je od ağetivu)

N. -i -i
G. -u -ih
D. -an -in
A. -e -e
L. ah -ih
S. -mi -im

N. malni lepi
G. malnu lepih
D. malnan lepin
A. malne lepé
L. malnah lepih
S. malmi lepmi

preobarín usé na plural an napiš

Tela je híša muojga bratra
(ežempil: tele so híša naših (o muojh) bratru)
Muoj brat piše tistemu gaspuodu
Jest poznan tistega možá
On je sada tapar tisti žen(í) (locat. = -ih, -ah)
Al se ušafaš lepuo s tistin človíekan?

prevarzi an napiš

I miei cappelli sono quasi nuovi
Il coloro dei miei cappelli é bello
Ai miei cappelli non manca nessun nastro (flok: var)
Vedete i miei cappelli?
I miei cappelli sono vicino ai miei cappotti (kapót: var)
Io son contento (veséu) di (za+acc.) questi cappelli
Mi piace il colore dei capelli di mia moglie
la declinazione di lasje a pag. 49
Ai capelli chiari bisona aggiungere un fiocco scuro
Coi capelli lunghi la donna si pavoneggia (se braurat)
A questi mendicanti mio padre dá sempre un euro
Vedete quelle nere nubi (oblak)?
Io sono a casa con gli amici
Amate gli amici?
Oggi i treni sono pieni di viaggiatori (popotnik)
Quest'anno (lietos) le maglie (guča) sono di moda (po navad)
Lo zio compera (perfettivo=kupit; imperfettivo=kupuvát) ai nipoti nuovi cappelli.

Ženska singolar deklinacjon

(parva dezinencja je od imen; druga je od ağetivu)

N. -a -a
G. -e -e
D. -i -i
A. -o -o
L. -i -i
S. -o -o

N. žená gardá
G. žené gardé
D. žen o žení gardí
A. ženó gardó
L. žen gardí
S. ženó gardó

Ezercishi

lož tu prav kaž besiedo miez ()an napiš

Jest pišen donás (tetá)
Dielo (muoja sestrá) je veliko
Težave so zmotile (tista žená)
Al poznaš (tela žená)
On diela že dugo tapar (brat)
Muoj očá je zló upíeran z (naša nova hiša)
Muojga bratra nie (duom).
San sieku darvá s (skiera)
Te parnesén (guča).
Donas so zaparli (šuola)
Auto (muoja mama) je zlo liepa


(Prevarži an preber)

Questa donna é buona
Anche la sorella di questa donna é buona
Mia zia regala a questa donna un fazzoletto nuovo
Io vedo spesso questa buona donna
Presso questa buona donna c'é una ragazza
Mia sorella parla con questa buona donna.
Il fratello dá (dát=perfettivo; dajat=imperfettivo) alla sorella una pera
Il cappello di mia zia é bello ma caro (drag)
Questo ragazzo gioca volentieri col gatto
Conosci la sorella di quella donna?
Mio padre regala un bel libro a quella ragazza perché (zakí) é buona (bruman)

Ženska plural deklinacjon

(parva dezinencja je od imen; druga je od ağetivu)

N. -e -e
G. (nič) -ih
D. -an -in
A. -e -e
L. -ah -ih
S. -am -im

N. žené gardé
G. ženan gardíh
D. žanan gardin
A. žené gardé
L. ženah gardih
S. ženam gardim

Ezercishi

Dekliní an napiš na šingolar an na plural usé kaže telih ženskih imen,

fálinga = sbaglio
uodá = acqua
lizáuka = adulatrice
perúota = ala
žvína = animale
šíba = bacchetta


Prebér
Naša vás ima duge an šaroké cíesta an tapar kraj teh cíestah stojo lepé an vesoké híša.
Korca teh hiš so pokrite z ardečim(i) korcam(i) an na korcah so lepé nápe.
U teh hišah zdol so navadno kletí, na varhu pa kambre.
U butigah kupujemo jedila: pašto, sadje, pjáče, usegá.


(Odguor an napiš:)


Kake ciesta ima naša vas?
Duo stoji tapar kraju ciestah?
Kuo so pokrite korca teh hiš?
Kaj (=kaj je) tan na korcah?
Kie so navadno kletí an kambre?
Ki kupujemo u butigah?

Ženske imena na konšonantah - singolar an plural

N. nič -i
G. -i nič
D. -i -in
A. nič -i
L. -i -ih
S. -jo -im

N. žalost žalosti
G. žalosti žalost
D. žalosti žalostin
A. žalost žalosti
L. žalost zalostih
S. žalostjo žalostmi

Ezercishi

Dekliní an napiš na singolar an na plural tele ženske imena

Kúost = osso
klíet = cantina (ačént se spremeni)
miš = topo
klóp = panca


Prevárži u Nediško an preber

Le canzoni (piesan(m)) nediške sono sempre belle
Con la menzogna (nepravíčnost, (-jo)) non arrivi lontano
Quest'uomo é senza coscienza (zaviednost o kušencja )
Compero un chilo di carne con l'osso (kuost) (senza iato)
Durante (cajtu+genit.) la malattia (bolíezan) non mangio nulla
Nella giovinezza (mladuost) commettiamo (dielat) spesso (pogostu) stupidaggini (naumnost)
In queste cose (stvar) non sei competente (m. e f.) (parložan)
Mio fratello siede sulla (na + c. ogg.) panca (klop). anch'io mi siedo su questa panca
Questo é senza (brez + genit.) utilitá (núcnost) per me
Egli pensa con amore (jubezan) alla (na+acc.) madre (mater)
D'inverno le notti (núoč) (senza iato) sono lunghe
Con l'aiuto (pomuoč) di Dio (agg. derivato) l'uomo fa (nardit) molto

Deklinacjon neutra šingolar

(nimar parva dezinencja je od imen; druga je od ağetivu)

N. -o, -e -o, -e
G. -a -ega
D. -u -emu
A. -o -o
L. -e -in
S. -an -in

N. miesto lepó
G.-miesta lepega
D. miestu liepemu
A. miesto lepó
L. mieste liepin
S. miestan liepi

Deklinacjon neutra plural

(parva dezinencja je od imen; druga je od ağetivu)

N. -a -e
G. nič -ih
D. -an -in
A. -a -e
L. -ah -ih
S. -am -im

N. miesta lepe
G. miest lepih
D. miestan lepin
A. miesta lepe
L. miestah lepih
S. miestam lepim

Ezercishi

Prevarži an napiš


Quest'uomo non ha lavoro (dielo). (genit. di negaz.)
Noi beviamo il caffé col latte (mlieko).
Marco aspetta presso la finestra (okno; -e).
Con questa lettera (pismo) ti mando (pošjan? - pošijan?) anche 100 euri.
Nella lettera (pismo) Marco mi scrive che suo nonno é gravemente ammalato.
Questa palla assomiglia a un uovo (icé, (-u)).
L'insalata (solata) con l'uovo é molto buona.
Con le frutta (sadje) calmiamo la sete.
Il fabbro prende un pezzo di ferro (zeliezo) e lo mette sull'incudine (nakúna).
Dove mette (klast?, luožt?) il fabbro il pezzo di ferro?

preber an prevarži

Tel klabuk je star, pa še liep, tist tan je še nou, pa gard.
Naša miza je duga an saroká; vaša je pa kratka an nizka.
Muoj parjateu je bardak an iskren.
Telo icé je debelo.
Vesokó an šarokó okno je lepuo

Preber an zastop

Naša hiša je nova an velika. Taspriet ima an liep vart z no zeliezno grajo (ringhiera) .
Tazada je an velik duor (cortile); tan norčinama pogostu s hčeró naših bližnjih (vicini).
Tud naša bližnja ima no lepo hišo, pa nje duor je majš (minore) an nie ušeč muoji sestrí.
Naša hiša ima kót an štier velike kambre. Zakot ima puno prestora. Tu sretu je na šaroká miza an okuole mize so štier kandreje. Na desno je na vesoká vintula puna posode za kuhat.
Na desni zakota je kandrejon. Gonavarh so pa kambre.


Odguor an napiš

Kajšna je naša hiša?
Ki ima naša hiša taspriet?
Ki ima naša hiša tazad?
Ki dielan vičkrat tan?
Al ima tud naša bliznja lepo hišo?
Kajšan je nje duor?
Ki ima naša hiša?
Kaj je tu sred hiše?
Kaj je na desni?
Kaj je na čemparni?
Ka j tan na vintul
Kje so kambre?

Navadse na pamet

Buon mattino = Dobro jutro
Buon pomeriggio = Dobar popudan
Buona serata = Dobro vičer(je)
Buona notte = Lahko nuoč
Buona giornata (quando ci si congeda) = Dobar dán
Grazie = Hvala
Prego (Non c'é di che) = Bohlon
Prego/Per favore = Prosen, Za dobruoto
Ci vediamo = Se videmo,se videma (duale)
Ci vediamo stasera = Se bomo(a) vidli(a) drieve
Ci vediamo domani = Se bomo(a) vidli(a) jutre
Salute (quando si brinda) = Na zdrauje
Salute (quando si starnutisce) = Buog žegin
Stammi bene (riguardati) = Dobró se méj. Gledse
Come stai? = Kuo stojiš? Kuo se máš?
Bene, grazie. Cosí cosí. = Dobró, hvala. Ja an ne.
Non male, grazie = Na gre slavo, hvala.
Scusi tanto! = Na zamierte!
Prego si accomodi! = Prosen, zakuazajtese!
Faccia come se fosse a casa sua! = Nardite, ku deb vi biu tadomá
Si serva pure! = Zakuazajtase, žihar.
Prenda qualcosa da bere! = Al bote kiek piu?

Questo sito, realizzato e finanziato interamente dai soci, é completamente independente ed amatoriale.
Chiunque puó collaborare e fornire testi e immagini a proprio nome e a patto di rispettare le regole che trovate alla pagina della policy.
Dedichiamo il sito a tutti i valligiani vicini e lontani di Pulfero, San Pietro al Natisone, Savogna, Stregna, Grimacco, San Leonardo, Drenchia, Prepotto e di tutte le frazioni e i paesi.

www.lintver.it
© 2000 - 2017 Associazione Lintver
via Ponteacco, 35 - 33049 San Pietro al Natisone - Udine
tel. +39 0432 727185 - specogna [at] alice [dot] it




Visite dal 3 Aprile 2010.